Bas Maris blikt terug op opening Martinus Nijhoffbrug
In dit artikel:
Op 18 januari 1996 werd de nieuwe Martinus Nijhoffbrug bij Zaltbommel officieel in gebruik genomen. Voor deze feestelijke opening kreeg entertainer Bas Maris (Blauw Theater) de opdracht van Rijkswaterstaat om een groots, beeldend spektakel te regisseren dat rechtstreeks op televisie werd uitgezonden. Rein van Willigen sprak in mei 2021 met Maris over de totstandkoming; dat interview staat in het boek ‘Hallo Hier Bommel...!’.
De brug – 933,5 meter lang – was nodig omdat de oude verbinding na de oorlog een beruchte verkeersknelplek was geworden: veel verkeer, ongevallen en files maakten vervanging onontkoombaar. Historische context speelt mee in het openingsprogramma: Maris baseerde zijn voorstelling deels op de Faust-legende rond kasteel Waardenburg, waarin een brug en de duistere figuur Mefistofeles een rol spelen. Die mythische laag gaf de show narratieve houvast.
De productie was omvangrijk. Maris werkte met zo’n 150–180 mensen, waaronder de Franse theatergroep Plasticiens Volants (bekend van de openingsceremonie van de Olympische Spelen in Barcelona). Grote objecten moesten het publiek en de brugvigheid vullen: een ‘luchtschip’ dat door een trekker werd voortbewogen en kaarten met opengaande zeilen die in vlinders veranderden, en een reusachtige pop genaamd Ezizi (ongeveer 20 meter), die met behulp van warmheliumballonnen boven het publiek werd getild. Voor de muzikale omlijsting haalde Maris Marcel van Steenhoven in, nadat een eerdere keus te duur bleek; diens uitvoering van het gedicht ‘Windekind’ leverde emotionele reacties op.
Rijkswaterstaat financierde de hele productie en stelde faciliteiten beschikbaar; er mochten geen externe sponsors worden gezocht en de betaling moest direct na afloop plaatsvinden zodat alle betrokkenen direct vergoed konden worden. De bouw van decors vond plaats in een gehuurde tuindershal tussen Rossum en Hurwenen. De logistieke druk was groot omdat Blauw Theater daarnaast in die periode veel reguliere optredens draaide.
De opening werd landelijk uitgezonden met presentator Joop van Zijl en Bommel-kenner Hans Keser; ondanks koude en mist in het land klaarde het weer boven de brug en de uitzending kreeg een 7,6 van kijkers. Kort voor aanvang dreigde een boerenprotest het evenement te verstoren, maar overleg tussen minister Jorritsma en de boeren zorgde ervoor dat de show kon doorgaan. Maris ontving later dankbetuigingen van onder meer Verkeer en Waterstaat, de NOS en de gemeente Zaltbommel en werd daarna nog eens gevraagd voor een brugopening elders, al kwam die opdracht uiteindelijk niet tot uitvoering.
Achtergrond: de brug draagt de naam van dichter Martinus Nijhoff, die in 1934 in zijn werk al aandacht besteedde aan Bommel en de brug; de winter van 1996, waarin de opening plaatsvond, staat ook bekend als een van de strengste winters van recentere Nederlandse geschiedenis.